Bỏ quy đổi điểm công trình, xét giáo sư theo cách nào?

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Điểm mới đáng chú ý là chuyển từ cơ chế Nhà nước công nhận đạt chuẩn sang để các cơ sở giáo dục đại học chủ động tuyển chọn ứng viên vào từng vị trí việc làm.

Theo dự thảo, việc đánh giá sẽ không còn phụ thuộc vào bảng quy đổi điểm công trình khoa học mà tập trung vào chất lượng nghiên cứu, năng lực giảng dạy và liêm chính học thuật. Đồng thời, số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của từng nhóm ngành cũng được xác định theo công thức riêng.

Đánh giá qua 5 công trình khoa học, tăng trọng số giảng dạy

Theo dự thảo, các tiêu chuẩn chung và yêu cầu thành tích tối thiểu vẫn được áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Những ứng viên đạt chuẩn sàn sẽ được Hội đồng đánh giá, chấm điểm độc lập và xếp hạng để đề xuất tuyển chọn cạnh tranh vào từng vị trí việc làm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là tiêu chuẩn giảng dạy được nâng trọng số lên tối thiểu 30%. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng quá chú trọng thành tích nghiên cứu khoa học trong khi xem nhẹ hoạt động giảng dạy.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bỏ hoàn toàn bảng quy đổi điểm công trình khoa học. Thay vào đó, chất lượng nghiên cứu của ứng viên được đánh giá thông qua 5 công trình khoa học tiêu biểu.

Quy trình thẩm định cũng yêu cầu phản biện ẩn danh. Đối với hồ sơ giáo sư, cần có ý kiến của 5 chuyên gia, trong đó ít nhất 1 chuyên gia quốc tế; hồ sơ phó giáo sư cần 3 chuyên gia phản biện.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các quy tắc kiểm soát xung đột lợi ích và xử lý vi phạm liêm chính học thuật. Quyết định bổ nhiệm có thể bị thu hồi nếu phát hiện vi phạm các quy định này.

Dự thảo của Bộ GD-ĐT đề xuất thay đổi quy trình bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, chú trọng chất lượng nghiên cứu khoa học và năng lực giảng dạy.

Số lượng giáo sư, phó giáo sư được xác định theo nhóm ngành

Một điểm mới khác là lần đầu tiên số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của từng nhóm ngành được xác định tự động, dựa trên quy mô giảng viên có trình độ tiến sĩ, kết quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng kết quả đào tạo tiến sĩ trong 3 năm gần nhất.

Theo công thức đề xuất, số lượng tối đa gồm ba thành phần: mức cơ bản bằng 25% số giảng viên có trình độ tiến sĩ; phần tăng thêm dựa trên hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phần tăng thêm căn cứ vào kết quả đào tạo tiến sĩ.

Các chỉ số được tính bình quân trong 3 năm gần nhất. Riêng tỷ trọng thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định theo từng khối ngành gồm STEM, Khoa học xã hội và Nhân văn, Nghệ thuật.

Dự thảo cũng tạo điều kiện thu hút nhân lực chất lượng cao. Nhà khoa học đã giữ chức danh từ 3 năm trở lên, trong nước hoặc quốc tế, khi chuyển sang cơ sở đào tạo khác không phải chứng minh lại thành tích tối thiểu và không bị tính vào hạn mức cơ bản.

Các đại học trọng điểm có đề án phát triển đẳng cấp quốc tế được tự chủ thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài ngoài hạn mức.

Về giám sát, kế hoạch tuyển chọn, tiêu chí đánh giá, thành viên Hội đồng, điểm số và lý do lựa chọn phải được công khai. Bộ GD-ĐT chuyển sang quản trị dữ liệu ngành, kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu rủi ro thay vì xét lại từng hồ sơ.

Sau bổ nhiệm, người được giao chức danh phải thực hiện nhiệm vụ cụ thể, được theo dõi hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ 3-5 năm. Trong 3 năm đầu triển khai, số lượng bổ nhiệm mới tối đa tăng 20% mỗi năm theo lĩnh vực nhằm bảo đảm chất lượng và tránh tăng đột biến.