Tiêu chuẩn giáo sư, phó giáo sư thay đổi ra sao?

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất thay đổi cách xét giáo sư, phó giáo sư, chuyển từ cơ chế Nhà nước công nhận đạt chuẩn sang để các cơ sở giáo dục đại học chủ động tuyển chọn theo từng vị trí việc làm.

Bỏ quy đổi điểm công trình, tăng yêu cầu giảng dạy

Theo dự thảo, tiêu chuẩn xét giáo sư, phó giáo sư và yêu cầu thành tích tối thiểu vẫn được áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Những ứng viên đáp ứng yêu cầu sẽ được Hội đồng đánh giá, chấm điểm độc lập và xếp hạng để đề xuất tuyển chọn cạnh tranh vào từng vị trí việc làm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là nâng trọng số tiêu chuẩn giảng dạy lên tối thiểu 30%. Đề xuất này nhằm khắc phục tình trạng quá chú trọng thành tích nghiên cứu khoa học trong khi chưa đánh giá tương xứng vai trò giảng dạy của đội ngũ giáo sư, phó giáo sư.

Cách bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư sẽ thay đổi.

Đặc biệt, dự thảo đề xuất bỏ hoàn toàn bảng quy đổi điểm công trình khoa học. Thay vì đánh giá dựa trên số điểm quy đổi, chất lượng nghiên cứu của ứng viên sẽ được xem xét thông qua 5 công trình khoa học tiêu biểu. Đây là thay đổi đáng chú ý trong cách đánh giá thành tích nghiên cứu khi xét bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư.

Quy trình thẩm định hồ sơ cũng được siết chặt với yêu cầu phản biện ẩn danh. Đối với hồ sơ giáo sư, cần có ý kiến của 5 chuyên gia, trong đó ít nhất 1 chuyên gia quốc tế. Hồ sơ phó giáo sư cần 3 chuyên gia phản biện.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các quy tắc kiểm soát xung đột lợi ích và xử lý vi phạm liêm chính học thuật. Quyết định bổ nhiệm có thể bị thu hồi nếu phát hiện người được bổ nhiệm vi phạm các quy định này.

Các trường đại học được chủ động tuyển chọn giáo sư

Một điểm mới quan trọng trong dự thảo là trao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục đại học trong tuyển chọn, bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư theo nhu cầu và vị trí việc làm. Cùng với đó, số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của từng nhóm ngành được xác định tự động theo công thức riêng.

Theo đề xuất, hạn mức này gồm ba thành phần: mức cơ bản bằng 25% số giảng viên có trình độ tiến sĩ; phần tăng thêm dựa trên hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phần tăng thêm căn cứ vào kết quả đào tạo tiến sĩ.

Các chỉ số được tính bình quân trong 3 năm gần nhất. Riêng tỷ trọng thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định theo từng khối ngành gồm STEM, Khoa học xã hội và Nhân văn, Nghệ thuật.

Dự thảo cũng tạo điều kiện thu hút nhân lực chất lượng cao. Nhà khoa học đã giữ chức danh giáo sư, phó giáo sư từ 3 năm trở lên, trong nước hoặc quốc tế, khi chuyển sang cơ sở đào tạo khác không phải chứng minh lại thành tích tối thiểu và không bị tính vào hạn mức cơ bản.

Đối với các đại học trọng điểm có đề án phát triển đẳng cấp quốc tế, dự thảo cho phép tự chủ thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài ngoài hạn mức.

Để bảo đảm tính minh bạch trong quy trình bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư, kế hoạch tuyển chọn, tiêu chí đánh giá, thành viên Hội đồng, điểm số và lý do lựa chọn phải được công khai. Bộ GD-ĐT chuyển sang quản trị dữ liệu ngành, thực hiện kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu rủi ro thay vì xét lại từng hồ sơ.

Sau khi được bổ nhiệm, giáo sư, phó giáo sư phải thực hiện nhiệm vụ cụ thể, được theo dõi hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ 3-5 năm. Trong 3 năm đầu triển khai, số lượng bổ nhiệm mới tối đa tăng 20% mỗi năm theo lĩnh vực nhằm bảo đảm chất lượng và tránh tăng đột biến.