Ngành xây dựng “khát” nhân lực, đào tạo phải tăng tốc

Sự tăng tốc của đầu tư công ngay từ quý I/2026 không chỉ làm “nóng” thị trường xây dựng mà còn tạo áp lực lớn lên hệ thống đào tạo. Khi hàng loạt dự án hạ tầng được triển khai đồng loạt, nhu cầu nhân lực trong ngành tăng mạnh và xuất hiện sớm hơn so với các năm trước. Điều này đặt các trường đại học, cao đẳng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đào tạo để đáp ứng thị trường. Trong bối cảnh đó, câu chuyện đào tạo ngành xây dựng không còn là vấn đề dài hạn, mà đã trở thành bài toán cấp bách cần giải ngay từ hiện tại.

Đầu tư công quý I/2026 tạo “cú hích” cho đào tạo ngành xây dựng

Ngay từ quý I/2026, tiến độ giải ngân đầu tư công đã được đẩy nhanh, kéo theo nhu cầu nhân lực xây dựng tăng mạnh. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đã được tăng tốc triển khai ngay từ đầu năm, thay vì chờ đến giai đoạn cuối năm như trước.

Sinh viên Trường ĐH Mở TPHCM

Các công trình quy mô lớn như cao tốc Bắc – Nam, sân bay Long Thành hay các tuyến vành đai tại TP HCM và Hà Nội đang tạo ra nhu cầu nhân lực rất lớn, từ kỹ sư, kiến trúc sư đến công nhân kỹ thuật. Điều này không chỉ tác động đến thị trường lao động mà còn “truyền áp lực” trực tiếp sang hệ thống đào tạo.

Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, ngành xây dựng từng có giai đoạn giảm sức hút đối với người học do thị trường bất động sản trầm lắng. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư công đang đảo chiều xu hướng này. Các ngành như kỹ thuật xây dựng, kỹ thuật công trình giao thông, quản lý xây dựng bắt đầu thu hút sự quan tâm trở lại.

Theo Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính, đầu tư công hiện chiếm khoảng 17–18% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và hơn 80% trong số đó dành cho hạ tầng. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu nhân lực xây dựng sẽ còn tiếp tục tăng trong dài hạn.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là hệ thống đào tạo hiện nay chưa hoàn toàn sẵn sàng để đáp ứng tốc độ tăng trưởng này. Nhiều cơ sở đào tạo vẫn chưa cập nhật chương trình theo hướng thực tiễn, dẫn đến khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp.

Đặc biệt, các dự án hạ tầng hiện đại đòi hỏi nhân lực không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải thành thạo công nghệ, có khả năng làm việc trong môi trường áp lực cao và quản lý dự án hiệu quả. Đây là những kỹ năng mà không phải chương trình đào tạo nào cũng đáp ứng đầy đủ.

Đào tạo ngành xây dựng trước áp lực đổi mới toàn diện

Trước nhu cầu nhân lực tăng mạnh, các cơ sở đào tạo ngành xây dựng đang đứng trước áp lực phải thay đổi nhanh chóng. Không chỉ tăng quy mô tuyển sinh, các trường còn phải nâng cao chất lượng đào tạo để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là chương trình đào tạo còn nặng lý thuyết, thiếu gắn kết với thực tiễn doanh nghiệp. Trong khi đó, thị trường lại cần những kỹ sư có thể “làm được việc ngay”, am hiểu công nghệ và có kỹ năng quản lý.

Xu hướng mới trong ngành xây dựng như ứng dụng BIM, xây dựng xanh, vật liệu mới hay quản lý dự án số đang đặt ra yêu cầu mới đối với người học. Tuy nhiên, không phải cơ sở đào tạo nào cũng đủ nguồn lực để cập nhật và triển khai các nội dung này.

Bên cạnh đó, việc thiếu liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng là một điểm nghẽn. Nhiều sinh viên ra trường thiếu kinh nghiệm thực tế, trong khi doanh nghiệp lại phải tốn thời gian đào tạo lại.

Các chuyên gia cho rằng, giải pháp quan trọng là tăng cường hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp, đưa sinh viên tham gia vào các dự án thực tế ngay từ khi còn học. Đồng thời, cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng thực hành, ứng dụng và tích hợp công nghệ.

Ngoài ra, việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh từ sớm cũng đóng vai trò quan trọng. Khi thị trường xây dựng đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, việc thu hút người học vào ngành này cần được đẩy mạnh thông qua truyền thông và tư vấn hướng nghiệp.

Trong dài hạn, đào tạo ngành xây dựng không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn hướng đến xuất khẩu lao động kỹ thuật cao, một lĩnh vực đang có tiềm năng lớn.