Bỏ điểm cộng ngoại ngữ: Chứng chỉ vẫn có giá trị trong tuyển sinh

Sáng 21/9, lãnh đạo Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD-ĐT) thông tin thêm về một số nội dung đang được quan tâm trong dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh năm 2027, trong đó có đề xuất bỏ điểm cộng đối với chứng chỉ ngoại ngữ.

Không bỏ chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh

Theo GS-TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, cách hiểu “bỏ IELTS” hay “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ” là không chính xác. Dự thảo không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh và cũng không phủ nhận thành tích học sinh giỏi.

Thạc sĩ Vũ Đình Lê, Quyền trưởng Phòng Tư vấn tuyển sinh – Trường Đại học Luật TPHCM tư vấn hướng nghiêp - Tuyển sinh cho thí sinh.

Điểm thay đổi được đề xuất là từ năm 2027 không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc các tiêu chí bổ sung. Điều này nhằm bảo đảm thí sinh cùng dự tuyển vào một ngành được đánh giá theo cùng yêu cầu đầu vào, cùng thang đo, qua đó hướng tới tuyển sinh minh bạch, đơn giản và thực chất hơn.

Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài; hoặc được xem xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra theo quy định.

Thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng điều kiện của quy chế. Từ năm 2027, xét tuyển thẳng cũng không tính vào giới hạn ba phương thức của mỗi ngành.

Theo nguyên tắc được nêu, một năng lực cần được đánh giá đúng vị trí, ghi nhận một lần và áp dụng cùng quy tắc đối với mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành.

Hình 1: Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 184 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành chỉ sử dụng một tổ hợp không có môn ngoại ngữ. Đường nét đứt thể hiện điểm ba môn của tổ hợp; đường nét liền thể hiện tổng điểm xét tuyển sau khi cộng điểm năm 2026.

Nếu ngoại ngữ là năng lực đầu vào cần thiết, cơ sở đào tạo phải đưa ngoại ngữ thành một hợp phần chính thức của phương thức xét tuyển. Thí sinh có thể sử dụng điểm thi hoặc chứng chỉ được quy đổi tương đương.

Ngược lại, nếu ngành chỉ xét Toán, Vật lý và Hóa học, việc cộng thêm điểm vì có chứng chỉ tiếng Anh sẽ đưa một tiêu chí không thuộc yêu cầu đầu vào vào quá trình xếp thứ tự thí sinh.

Tương tự, nếu tổ hợp đã có môn tiếng Anh mà thí sinh tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh, cùng một năng lực ngoại ngữ có thể bị ghi nhận hai lần. Chứng chỉ có chức năng xác nhận năng lực, không mặc nhiên trở thành điểm thưởng trong mọi ngành học.

Vì sao cần “siết” điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ?

Một ngành, chương trình đào tạo phải có tiêu chí tuyển sinh thống nhất và điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương. Từ năm 2023, Bộ GD-ĐT đã yêu cầu quy đổi tương đương để giảm chênh lệch; năm 2026 tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển.

Tuy nhiên, việc mỗi trường tự quy đổi và tự xác định điểm cộng vẫn tạo ra sự khác biệt. Vì vậy, đề xuất bỏ điểm cộng được đặt trong lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa tuyển sinh.

Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó trên 35.900 thí sinh sử dụng IELTS.

Mức IELTS 6.0 phổ biến nhất, với 8.318 thí sinh, nhưng được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau.

Ở nhóm ngành thuộc tốp 5% điểm chuẩn cao, với ngưỡng tham chiếu 26,09/30, hơn 30% người nhập học có điểm cộng. Tỷ lệ này ở nhóm ngoài tốp 25% là 9,51%.

Trong ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp hai kết quả, 51,42% thí sinh có điểm cộng có điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.

Các số liệu này không xác định được từng cặp thí sinh bị thay thế, nhưng cho thấy điểm cộng có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả tại những ngành cạnh tranh cao.

Hai tình huống được đặt ra là ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được cộng điểm; hoặc tổ hợp đã có môn tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếp tục được dùng để cộng thêm điểm.

Trong trường hợp thứ nhất, với ngành chỉ xét Toán, Vật lý và Hóa học, thí sinh có kết quả ba môn cao hơn vẫn có thể trượt trước người có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng chứng chỉ. Chẳng hạn, với ngành chỉ xét toán, vật lý và hóa học, một thí sinh có kết quả ba môn cao hơn vẫn có thể trượt trước thí sinh có điểm chuyên môn thấp hơn nhưng được cộng chứng chỉ như minh họa ở hình 1. Quyền sử dụng chứng chỉ của một người không thể làm mất quyền được đánh giá công bằng của người còn lại.

Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 362 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành sử dụng tổ hợp Toán - Văn - Anh (D01). Đường nét đứt thể hiện điểm tổ hợp D01; đường nét liền thể hiện tổng điểm xét tuyển sau khi cộng điểm năm 2026

Ở trường hợp thứ hai, năng lực ngoại ngữ vừa được phản ánh trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế ngoài thang đo.

Đáng chú ý, hiện nay nhiều ngành có điểm chuẩn khoảng 28 điểm nhưng cho cộng tới 1,5 điểm. Điều này khiến nhiều thí sinh đạt 26,5-28 điểm vẫn không trúng tuyển chỉ vì không có điều kiện thi chứng chỉ có chi phí cao.

Theo định hướng của dự thảo, quyền sử dụng chứng chỉ của người học không bị mất. Nếu ngành cần ngoại ngữ, trường phải đưa ngoại ngữ vào tiêu chí chính thức và cho phép sử dụng điểm thi hoặc chứng chỉ được quy đổi tương đương.