Sáng 4/9/2026, Trường Đại học Luật TPHCM (ULAW) tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Ngôn ngữ và Khoa học liên ngành trong kỷ nguyên số – Lần 1”, quy tụ các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên.
Phát biểu khai mạc, PGS- TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng chuyển đổi số, AI, các nền tảng truyền thông số và công nghệ giáo dục đang làm thay đổi sâu sắc cách con người giao tiếp, học tập, tiếp cận và xử lý thông tin.
Trong bối cảnh đó, ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện cốt lõi của tư duy và truyền đạt tri thức. Nghiên cứu ngôn ngữ vì vậy cần được đặt trong mối liên hệ với pháp luật, truyền thông, tâm lý học, giáo dục, quản trị và công nghệ.
Các chuyên gia, nhà khoa học nêu ý kiến tại hội thảo
Hội thảo tập trung vào ba hướng chính: nhận diện xu hướng mới trong nghiên cứu, giảng dạy ngôn ngữ dưới góc nhìn liên ngành; phân tích cơ hội, thách thức do công nghệ số, đặc biệt là AI tạo ra; đồng thời đề xuất định hướng nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Một vấn đề đáng chú ý được đặt ra tại phiên toàn thể là tương lai của ngoại ngữ khi tiếng Anh ngày càng giữ vị trí nổi bật. TS Đinh Lư Giang và TS Hồ Văn Hận đề xuất mô hình “English+1” kết hợp với ngôn ngữ cho mục đích chuyên ngành (LSP).
Theo cách tiếp cận này, tiếng Việt giữ vai trò cốt lõi đối với tư duy và bối cảnh bản địa; tiếng Anh là nền tảng kết nối số và công nghệ toàn cầu; các ngoại ngữ khác có thể phát triển thành năng lực chuyên biệt gắn với nghề nghiệp.
Một hướng thảo luận khác tập trung vào mối quan hệ giữa ngôn ngữ, quyền lực và không gian công cộng trong môi trường số. TS Nguyễn Thanh Hải và TS Lê Thế Tài đề xuất khung nghiên cứu ngôn ngữ chính trị số từ ba góc độ ngôn ngữ học, chính trị học và triết học.
Theo nhóm tác giả, khi diễn ngôn chính trị chuyển lên môi trường số, thay đổi không chỉ nằm ở cách biểu đạt mà còn liên quan đến phương thức tham gia và những điều kiện gắn với quyền lực đối với hành vi phát ngôn. Vì vậy, ngôn ngữ trong không gian số cần được nhìn nhận như một thành tố của không gian công cộng, nơi ý nghĩa, quyền lực và trách nhiệm phát ngôn cùng được định hình.
Ba phiên thảo luận song song tiếp tục mở rộng các vấn đề này qua Ngôn ngữ Anh chuyên ngành, Ngôn ngữ Đông Á và Khoa học xã hội trong kỷ nguyên số. Tổng cộng 14 tham luận được trình bày, tập trung vào tác động của công nghệ đối với sử dụng, giảng dạy, dịch thuật, đánh giá và kiến tạo ngôn ngữ.
Ở lĩnh vực tiếng Anh chuyên ngành, các nghiên cứu đề cập khả năng và giới hạn của AI trong dịch thành ngữ, vai trò của ẩn dụ ngữ pháp trong văn bản hành chính, nhận thức của người học về giáo viên bản ngữ và mối liên hệ giữa lo âu về giọng điệu với năng lực nói tiếng Anh tự đánh giá của sinh viên Ngôn ngữ Anh pháp lý.
Với ngôn ngữ Đông Á, các tham luận bàn về tiếng Trung, tiếng Nhật và dịch thuật pháp lý, trong đó có việc phân biệt “vừa mới” và “vừa nãy/lúc nãy”, vai trò mới của giảng viên ngoại ngữ khi AI tham gia sâu hơn vào học tập, cũng như những rủi ro về thuật ngữ, cấu trúc và khác biệt văn hóa – pháp lý khi AI hỗ trợ dịch văn bản pháp quy Nhật – Việt.
Ở nhóm khoa học xã hội, AI được đặt trong các vấn đề như xử lý ngôn ngữ tự nhiên, số hóa học liệu, tổ chức tri thức, nhận diện thông tin sai lệch và hỗ trợ giảng dạy. Các nghiên cứu đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tư duy phản biện, kiểm chứng nguồn tư liệu và liêm chính học thuật.
Từ các tham luận, một thông điệp xuyên suốt được đặt ra: AI có thể hỗ trợ con người xử lý và tạo lập ngôn ngữ hiệu quả hơn, nhưng không nên thay thế quá trình tư duy và kiến tạo diễn ngôn của con người. Công nghệ cần được khai thác như lực đẩy cho tri thức nhưng vẫn phải bảo đảm tính chính xác chuyên môn, chiều sâu tư duy, trách nhiệm xã hội và bản sắc ngôn ngữ.
Định hướng đa ngành của ULAW
Hội thảo cũng gắn với định hướng phát triển của ULAW trở thành cơ sở giáo dục đại học đa ngành, đa lĩnh vực trên nền tảng thế mạnh đào tạo pháp luật. Năm 2026, Nhà trường công khai đề án bốn ngành mới gồm Công nghệ tài chính, Kinh tế số, Thương mại điện tử và Ngôn ngữ Trung Quốc.
