Giáo dục đại học giai đoạn ba: Khi “Đại học Trải nghiệm” trở thành lựa chọn chiến lược

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo bùng nổ, học trực tuyến phát triển mạnh và bằng cấp không còn là “tấm vé độc quyền” vào thị trường lao động, giáo dục đại học đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Nếu kiến thức có thể học ở nhiều nơi và bằng cấp có thể được công nhận bằng nhiều con đường khác nhau, vậy giá trị cốt lõi của đại học là gì? Câu trả lời nằm ở một mô hình mới: Đại học Trải nghiệm.

Khi đại dịch đặt lại câu hỏi về giá trị của giảng đường

Giữa cao điểm đại dịch Covid-19 năm 2021, khi cả nước phong tỏa, hệ thống giáo dục buộc phải chuyển sang hình thức dạy học trực tuyến thời gian thực có tương tác (Online Real-time Interactive Teaching - ORIT). Tại Hệ thống Giáo dục FPT, với hàng trăm ngàn học sinh, sinh viên trên cả nước, toàn bộ hoạt động dạy – học được chuyển sang môi trường online.

Ảnh minh hoạ

Câu hỏi lớn được đặt ra khi đó: nếu dạy học trực tuyến vẫn đảm bảo chất lượng trong tầm kiểm soát, vậy cần gì đến những khu giảng đường “brick-and-mortar” – những trường đại học xây bằng gạch và vữa?

Đó không chỉ là câu hỏi tình thế. Nó tương tự như băn khoăn quen thuộc: nếu phần lớn kiến thức học trong nhà trường không được sử dụng trực tiếp, tại sao vẫn phải học đại học?

Đặc biệt, khi trí tuệ nhân tạo bùng nổ, tốc độ hình thành hệ thống mới đang vượt xa khả năng thích nghi của các mô hình cũ. Tuy nhiên, chính trong giai đoạn thử thách đó, một điều trở nên rõ ràng: nội dung học có thể chuyển lên môi trường số, nhưng cuộc sống sinh viên thì không.

Đại học giai đoạn ba: Đại học Trải nghiệm

Khi nhắc về thời đại học, phần lớn cựu sinh viên không nhớ rõ một môn học cụ thể. Nếu có, đó có thể là môn cơ học lượng tử – lĩnh vực mà nhà vật lý từng đoạt giải Nobel Richard Feynman từng nói: “I think I can safely say that nobody understands quantum mechanics”.

Điều còn đọng lại sau nhiều năm không phải là giáo trình hay đáp án đúng – sai, mà là thầy cô, bạn bè, hoạt động ngoại khóa, những mùa lao động hè, những kỹ năng mềm hình thành như “gen văn hóa” của nhà trường.

Mô hình đại học giai đoạn ba vì thế được định hình là Đại học Trải nghiệm.

Ở đó, sinh viên không chỉ học để lấy bằng, mà để:

- Trải nghiệm nghiên cứu và sáng tạo

- Trải nghiệm quốc tế

- Trải nghiệm việc làm và khởi nghiệp

- Trải nghiệm văn hóa, thể thao, hoạt động xã hội

- Trải nghiệm các mối quan hệ đầu đời

Bối cảnh quốc tế cũng cho thấy bằng cấp không còn là rào cản bắt buộc như trước. Ngày 3-3-2025, Philippines ban hành đạo luật Expanded Tertiary Education Equivalency and Accreditation Program (ETEEAP), cho phép công dân từ 23 tuổi trở lên, có bằng phổ thông và 5 năm kinh nghiệm làm việc, được xét cấp bằng đại học hoặc sau đại học mà không cần học đủ 3-4 năm trên ghế nhà trường.

Điều đó đồng nghĩa: nếu chỉ cần bằng cấp, con đường đến tấm bằng đang ngày càng linh hoạt. Nhưng nếu muốn một đời sinh viên trọn vẹn, trải nghiệm toàn diện, thì đại học vẫn là lựa chọn không thể thay thế.

Trong tương lai, chọn trường đại học sẽ không chỉ là chọn ngành học, mà là chọn nơi có hệ sinh thái trải nghiệm phong phú nhất. Giá trị của đại học không nằm ở “đích đến” là tấm bằng, mà ở hành trình bốn năm sống, va chạm và trưởng thành.

Và trong giai đoạn ba, giáo dục đại học sẽ được đánh giá không chỉ bằng chất lượng đầu ra, mà bằng chất lượng của chính hành trình ấy.