AI đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý mới trong đời sống

Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, ngày càng tham gia sâu vào các lĩnh vực tư pháp, tài chính, kinh doanh và giáo dục. Sự phát triển này không chỉ mở ra cơ hội ứng dụng công nghệ mà còn đặt ra những bài toán pháp lý mới, đòi hỏi sự phối hợp nghiên cứu liên ngành để nhận diện rủi ro và hoàn thiện hành lang pháp lý.

AI đặt ra thách thức về dữ liệu, sở hữu trí tuệ và trách nhiệm pháp lý

Ngày 30/10, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp cùng các đối tác tổ chức Hội nghị Khoa học cấp Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Trí tuệ nhân tạo (AI) và những tác động đến lĩnh vực pháp luật” tại TPHCM. Hội nghị quy tụ các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia pháp lý, đại diện cơ quan tư pháp, luật sư và doanh nghiệp nhằm trao đổi về những vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình phát triển, ứng dụng AI.

Đông đảo chuyên gia, nhà nghiên cứu khoa học tham gia hội nghị khoa học cấp quốc gia 2026.

Phát biểu khai mạc, PGS-TS Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, nhận định AI đang tác động ngày càng sâu rộng đến lĩnh vực pháp luật, từ xây dựng, thực thi pháp luật đến tố tụng, xét xử, nghiên cứu và đào tạo.

Theo ông Song, vấn đề hiện nay không còn là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng như thế nào và kiểm soát trách nhiệm ra sao. Trong khi công nghệ phát triển nhanh, hành lang pháp lý vẫn còn những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, nhất là về phạm vi ứng dụng, trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý khi phát sinh rủi ro.

PGS-TS Phạm Văn Song phát biểu tại sự kiện.

Tại phiên toàn thể, các tham luận tập trung vào những vấn đề đáng chú ý như bảo vệ dữ liệu cá nhân trong thời đại AI, hoàn thiện khung pháp lý đối với hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng AI và sử dụng trợ lý ảo trong hoạt động xét xử.

Trong đó, tham luận “Hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo: tiếp cận từ Luật Dược số 44/2024/QH15” của ThS-DS Nguyễn Công Hậu, giảng viên Khoa Khoa học sức khỏe, Trường Đại học Gia Định, đặt ra yêu cầu xem xét các quy định pháp luật khi AI tham gia vào hoạt động bán lẻ thuốc.

Đối với lĩnh vực tư pháp, việc sử dụng trợ lý ảo hỗ trợ thẩm phán cũng đặt ra những câu hỏi về cơ hội ứng dụng, giới hạn của công nghệ và trách nhiệm pháp lý trong quá trình xét xử.

ThS- DS Nguyễn Công Hậu, giảng viên Khoa Khoa học sức khỏe, Trường Đại học Gia Định, trình bày tham luận về khung pháp lý đối với hoạt động bán lẻ thuốc ứng dụng AI.

Hội nghị tổ chức 6 phiên chuyên đề song song, mở rộng góc nhìn về AI trong nhiều lĩnh vực: cơ sở lý luận và khung pháp lý chung; pháp luật dân sự, tài sản và sở hữu trí tuệ; tài chính – ngân hàng và quản trị doanh nghiệp; chính sách tài khóa, đầu tư và quản lý nhà nước; an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức AI; ứng dụng AI trong tư pháp, đào tạo luật và khuyến nghị chính sách.

Nhiều tình huống cụ thể được đưa ra phân tích như trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hệ thống AI gây ra, quyền tác giả đối với sản phẩm do AI tạo sinh, nguy cơ lừa đảo bằng công nghệ cao và trách nhiệm của doanh nghiệp trong xử lý dữ liệu cá nhân.

Theo PGS-TS-LS Bùi Kim Hiếu, Trưởng Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ Quốc tế, Trường Đại học Gia Định, tác động của AI cần được xem xét từ nhiều góc độ bởi một vấn đề công nghệ có thể đồng thời liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật.

PGS-TS-LS Bùi Kim Hiếu (Ngoài cùng bên phải).

Chẳng hạn, dữ liệu cá nhân liên quan đến quyền riêng tư, trách nhiệm doanh nghiệp, an ninh mạng và quản trị công nghệ. Trong khi đó, AI trong xét xử đặt ra yêu cầu về trách nhiệm, tính minh bạch và nguyên tắc độc lập của thẩm phán. Sự phổ biến của AI tạo sinh cũng buộc các cơ sở đào tạo luật nhìn lại phương pháp giảng dạy và cách đánh giá kết quả học tập.

AI trong xét xử và đào tạo luật: Con người vẫn giữ vai trò quyết định

Bên cạnh những vấn đề lý luận, hội nghị dành nhiều thời gian trao đổi về khả năng ứng dụng AI trong thực tiễn xét xử, hành nghề luật và quản trị doanh nghiệp.

Đáng chú ý, tham luận của ThS- Thẩm phán Lê Thiết Hùng, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 5, tỉnh Quảng Trị, tập trung vào khả năng sử dụng trợ lý ảo hỗ trợ thẩm phán và những rủi ro cần kiểm soát khi đưa AI vào hoạt động xét xử.

Theo ông Lê Thiết Hùng, AI có thể tạo ra tình trạng “ô nhiễm thuật ngữ” trong lĩnh vực tư pháp, khi hệ thống đưa ra kết quả không phản ánh đúng bản chất vụ việc, thậm chí dẫn đến cách hiểu sai hoặc nhầm lẫn về nội dung pháp lý.

Do đó, AI chỉ nên đóng vai trò công cụ hỗ trợ. Thẩm phán vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc kiểm tra, kiểm chứng, đối chiếu và viện dẫn thông tin trước khi đưa ra phán quyết.

Không chỉ lĩnh vực tư pháp, sự phát triển của AI còn tác động trực tiếp đến hoạt động nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực pháp luật. Người học luật trong bối cảnh mới cần được trang bị kiến thức chuyên môn, tư duy phản biện, năng lực số, khả năng kiểm chứng thông tin và nhận diện rủi ro khi sử dụng công cụ AI.

GS-TS Võ Khánh Vinh (ngồi giữa).

GS-TS Võ Khánh Vinh, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật, Cố vấn cao cấp Trường Đại học Kiểm sát, nhận định sự phát triển và mức độ ứng dụng ngày càng rộng rãi của AI đang làm thay đổi mối quan hệ giữa công nghệ và pháp luật.

Ông cho biết đã tổng hợp được hơn 47.000 văn bản pháp luật còn hiệu lực ở cả cấp Trung ương và địa phương thông qua trí tuệ nhân tạo. Kết quả này cho thấy tiềm năng của AI trong hỗ trợ hệ thống hóa và khai thác khối lượng dữ liệu pháp lý lớn.

Từ thực tiễn đó, GS-TS Võ Khánh Vinh cho rằng yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng các quy định pháp luật về AI, mà còn phải định hình một trật tự pháp lý mới, nơi con người, pháp luật và trí tuệ nhân tạo cùng tồn tại, tương tác và phát triển.