Học sinh lớp 12 nên ôn tập thế nào để nhớ lâu, tránh quá tải?

Bên cạnh chương trình học trên lớp, học sinh lớp 12 còn phải hệ thống kiến thức, luyện tập các dạng đề và chuẩn bị cho những kỳ thi quan trọng. Tuy nhiên, dành nhiều thời gian cho việc học chưa chắc đồng nghĩa với ghi nhớ tốt. Cách tổ chức quá trình ôn tập cũng đóng vai trò quan trọng.

Các phương pháp học tập thường dùng

Một trong những phương pháp được các nhà khoa học giáo dục quan tâm là luyện tập truy hồi (retrieval practice), tức chủ động nhớ lại kiến thức đã học thay vì chỉ đọc đi đọc lại tài liệu. Học sinh có thể áp dụng bằng cách tự đặt câu hỏi, đóng sách và thử trình bày lại nội dung, làm bài kiểm tra ngắn hoặc sử dụng thẻ ghi nhớ.

Nghiên cứu tổng hợp đăng trên tạp chí Educational Psychology Review ngày 29-10-2026 đã phân tích 53 nghiên cứu với 7.303 người tham gia trong môi trường giáo dục phổ thông. Kết quả cho thấy luyện tập truy hồi, học ngắt quãng và luyện tập xen kẽ các dạng kiến thức đều có tác động tích cực đến kết quả học tập. Trong đó, hiệu quả trung bình được ghi nhận lần lượt là 0,37; 0,20 và 0,40 theo thước đo kích thước ảnh hưởng Hedges' g.

Ảnh minh họa

Một cách tiếp cận khác là học ngắt quãng (spaced practice). Thay vì dồn toàn bộ thời gian để học một chương trong một buổi, học sinh nên chia nhỏ nội dung và quay lại ôn tập sau những khoảng thời gian nhất định. Chẳng hạn, một kiến thức có thể được ôn lại vào ngày hôm sau, sau ba ngày và một tuần sau đó. Cách học này giúp người học nhiều lần chủ động truy xuất thông tin, đồng thời nhận diện những phần kiến thức chưa thực sự nắm vững.

Đối với các môn học có nhiều dạng bài tập, học sinh cũng nên thử luyện tập xen kẽ (interleaved practice), tức kết hợp các dạng câu hỏi hoặc chủ đề có liên quan trong cùng một buổi học. Thay vì giải liên tục hàng chục câu cùng một dạng, việc thay đổi dạng bài buộc người học phải xác định phương pháp phù hợp với từng câu hỏi.

Không nên đánh đổi giấc ngủ để kéo dài thời gian học

Bên cạnh phương pháp học, sức khỏe thể chất và tinh thần cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức. Việc thường xuyên thức khuya, học liên tục trong nhiều giờ hoặc bỏ qua thời gian nghỉ ngơi có thể khiến học sinh khó duy trì sự tập trung.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), thanh thiếu niên từ 13 đến 18 tuổi cần ngủ từ 8-10 giờ mỗi ngày. Giấc ngủ đầy đủ hỗ trợ khả năng chú ý, ghi nhớ, điều hòa cảm xúc và sẵn sàng học tập.

Vì vậy, học sinh lớp 12 nên xây dựng thời gian biểu phù hợp với lịch học, phân chia mục tiêu theo từng ngày và dành thời gian nghỉ giữa các phiên ôn tập. Sau mỗi tuần, việc tự đánh giá kết quả bằng bài kiểm tra thử cũng giúp xác định những phần kiến thức còn yếu để điều chỉnh kế hoạch.

Quan trọng hơn, không nên chạy theo số lượng bài tập đã hoàn thành mà bỏ qua chất lượng tiếp thu. Một kế hoạch ôn tập hiệu quả cần giúp học sinh hiểu bản chất kiến thức, biết vận dụng vào những tình huống khác nhau và duy trì được nhịp độ học tập ổn định trong thời gian dài.